Met SMART doelstellingen kom je er niet.

Zonder voornemens en het stellen van doelen is elke actie verspilde energie, tijd en wellicht ook geld. Immers elk resultaat is goed – zelfs niets doen. Om iets voor elkaar te krijgen, moet je in actie komen. Als je een helder doel voor ogen hebt, is het makkelijker om te bepalen hoe je dit kunt realiseren. Veelal worden doelstellingen geformuleerd volgens het SMART-principe. Maar dat levert je nog niet vanzelfsprekend de gewenste resultaten op. Er is een betere methode.

In menig managementopleiding kom je de term ‘SMART’ tegen voor het definiëren van doelstellingen. Deze vijf letters staan voor:

  • Specifiek
  • Meetbaar (hoe weet je dat de doelstelling behaald is?)
  • Acceptabel (vooral voor degene die de acties moet ondernemen)
  • Realistisch of relevant
  • Tijdgebonden (tijdslimiet)

Door doelstellingen volgens deze vijf criteria te omschrijven geef je een duidelijke en heldere richting aan de voorgenomen activiteiten. Vele managers gebruiken de SMART-methode voor het aansturen van hun medewerkers. Hoe gedetailleerder de doelstellingen omschreven zijn, hoe duidelijker het voor iedereen is om deze te behalen.

Beperking
Aan de SMART-methode zit echter een beperking. Het gaat ervan uit dat de situatie in de toekomst niet verandert. Op het moment dat je de doelstelling formuleert, maak je een inschatting hoe de situatie over een bepaalde periode zal zijn. Je doet als het ware een voorspelling over de toekomst. Op deze toekomstvoorspelling baseer je een SMART doelstelling.

not so smartAls de wereld om je heen niet of nauwelijks verandert, is dit acceptabel. Maar als deze door onverwachte gebeurtenissen wel verandert, kan deze SMART doelstelling wel eens niet meer de meest optimale zijn. Veranderingen in de interne of externe context van je organisatie maken het noodzakelijk dat je flexibel blijft. Alleen op die manier kun je tijdig anticiperen of reageren op veranderingen. In een onzekere en snel veranderende wereld is het niet zo slim om strak vast te houden aan je SMART doelstelling. De SMART-methode werkt alleen op de korte termijn.

Onzekerheid verdwijnt
Onze toekomst is onzeker. Hoe verder je vooruit in de tijd kijkt, hoe onzekerder deze is. Er kan immers van alles gebeuren. De glazen bol die onze toekomst voorspelt, is nog steeds niet gevonden en daarom zullen we moeten leren omgaan met onzekerheid. Als je minder ver vooruit kijkt, ziet de toekomst er al een stuk minder onzeker uit. De mogelijkheden zijn beperkter. Naarmate je dichter bij het heden komt, wordt de onzekerheid vanzelf minder. In het heden is er geen onzekerheid en het verleden is een voldongen feit. Het verleden trekt als het ware een spoor achter ons.

Met het verstrijken van de tijd, verdwijnt onzekerheid.

BSL-methode
Een alternatief voor SMART is de BSL-methode. Deze drie letters staan voor:

  • Big achievement (grootse prestatie)
  • Small steps (kleine stapjes vooruit)
  • Logical flow (logische volgorde)

Natuurlijk gaan we uit van een grootse prestatie. Dat getuigt van een duidelijke visie, maakt iedereen  enthousiast en geeft zin aan het leven. Alleen is deze grootse prestatie in algemene termen omschreven. Het geeft slechts een globale richting aan je activiteiten en laat ruimte voor variatie. Vervolgens ga je met kleine stapjes op pad. Na elke stap beoordeel je de situatie opnieuw en bepaal je de volgende stap. Daarbij zorg je voor een logische volgorde van activiteiten. Een logische volgorde is vaak niet de snelste weg, maar de weg van de minste weerstand.

Loop van een rivier
Vergelijk het maar met de loop van een rivier. Het water is voortdurende op zoek naar het laagste punt. Het komt op haar weg menig obstakel tegen. Het landschap verandert immers continue. Het water laat zich niet tegenhouden door obstakels. Ze neemt telkens slechts één obstakel (kleine stapjes) en langs de weg van de minste weerstand vervolgt het haar weg om uiteindelijk in zee uit te komen. Deze grootse prestatie wordt gegarandeerd gehaald volgens de weg van de minste weerstand (BSL).

De BSL-methode is uitermate geschikt in een dynamische omgeving en gedurende crisissituaties.

BSLFlexibel
In onze huidige tijd is het noodzakelijk om flexibel te blijven en te anticiperen op de vele veranderingen die plaatsvinden in onze wereld. De in het verleden behaalde resultaten bieden geen garanties voor de toekomst. Het succes van je onderneming zal voor een groot deel afhangen van hoe goed jij met veranderingen kunt omgaan. Niet voor niets is verandermanagement een vast onderdeel van het managementsysteem.

Giet je doelstellingen niet in SMART beton.

De BSL-methode draagt bij aan de algemene doelstellingen van het managementsysteem: minder stress, meer voldoening, meer plezier en meer tijd in de wetenschap dat je uiteindelijk je grootse prestatie(s) zult realiseren.

Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen met SMART doelstellingen en hoe jij omgaat met veranderingen. Jouw reactie kun je kwijt in het commentaarvak hieronder.

Op een veilige wereld,
Geert

PS. Als je dit artikel interessant of waardevol vindt, DEEL dit dan met jouw netwerk. Druk op de Twitter, Facebook, Google+, LinkedIn of E-mail knoppen, zodat ook de mensen in jouw netwerk ervan kunnen profiteren. Immers: kennis krijgt pas waarde als je het deelt met anderen.

8 thoughts on “Met SMART doelstellingen kom je er niet.

  1. Hi Geert,

    Interessante stellingname en herkenbaar. Smart is, althans binnen de overheid, zo ongeveer de standaard om doelstellingen concreet en daarmee zichtbaar te maken, … maar het is slechts een methode.

    Ik geloof met name in het volgen van het “Interne Kompas” waarbij je voortdurend de doelstelling afmeet aan de omstandigheden, die immers constant in beweging zijn en daarmee de uitgangspunten op basis waarvan je je doelstelling wild bereiken, kunnen veranderen. Het blind varen op wat voor methodiek dan ook, kan je Situational Awareness (SA) behoorlijk verminderen – want, … de methodiek lost het immers toch op. Het varen (lees “besturen”) moet je op je interne kompas doen, methodieken zijn hierbij hooguit ondersteunend, maar nooit leidend. Om doelen te bereiken moet je juist overzicht kunnen houden.

    Een aantal basisregels waar ik me goed bij voel zijn:
    1) Wat wil ik bereiken
    2) Wat vind ik op mijn weg daar naartoe
    3) Wat en wie heb ik nodig om mijn doel te bereiken / effect te behalen
    4) Wie voorziet daarin
    5) Wat/waar zijn mijn risico’s en/of afhankelijkheden
    5) Wat moet ik vandaag, morgen, volgende week/maand … doen om daar te komen
    6) Milestones along the way

    Bovenstaande aanpak is terug-organiserend van doelstelling naar waar ik sta, in het hier-en-nu. … en niet zoals ik vaker ben tegengekomen van start naar finish.

    In mijn jaren van management heb ik geleerd dat medewerkers doorgaans meer bezig zijn met het proces van veranderen dan de verandering(en) zelf. Mijn advies is om bij het beïnvloeden als manager gericht te zijn op het veranderen van de Mindset – veranderen is niet een technisch trucje. De uitdaging is om voorbij de weerstand te komen en aan te spreken op de winst van de verandering, zowel voor de organisatie als de individu …

    • Beste Wouter, bedankt voor je reactie. Doelstellingen, die uitsluitend volgens de SMART-richtlijnen geformuleerd worden, houden weinig rekening met de menselijke kant. Juist mensen moeten deze doelstellingen realiseren. Het ‘interne kompas’ waar jij naar refereert, is een belangrijk middel om de juiste richting te bepalen. Dit kompas gaat mee op reis en blijft de juiste richting aanwijzen. Zo kun je jezelf toestaan om bijvoorbeeld langs de weg van de minste weerstand je doelstellingen te behalen. Jouw zes basisregels zijn daarbij goed bruikbaar. Ik denk dat het in grote lijnen overeenkomt met de BSL-methode. Voor korte termijn doelstellingen biedt SMART de nodige houvast, maar ik denk dat we gezamenlijk kunnen concluderen dat SMART minder geschikt is voor de langere termijn. Mee eens?

  2. Dag Geert, ik roep dit al zeker een jaar of drie binnen het onderwijs. Wanneer een acroniem als dit strak bij alles gehanteerd wordt, is het dodelijk voor creativiteit en vernieuwing! Erg goed om te lezen en ik heb de link al gedeeld! Keep up the good work!

    • Beste Wim, bedankt voor je reactie. Mijn indruk is dat SMART zijn langste tijd gehad heeft. Het is niet zo ‘slim’ om doelstellingen te rigide te formuleren – zeker in deze snel veranderende maatschappij. Denk je dat de BSL-methode toepasbaar is in het onderwijs?

  3. Beste Geert,

    Jij noemt de BSL methode, de manier waarop het wordt beschreven ben ik erg fan van. SMART is het in hokjes plaatsen en vaak bouw je je doelstellingen maar om, omdat ze niet smart geformuleerd zijn.

    Nu wil ik graag meer weten over de BSL methode om doelstellingen (missies en visies) te schrijven. Is er een boek/artikel of andere literatuur waar er meer vertelt wordt over de BSL methode?

    Groeten, Hannie

    • Beste Hannie,

      Bedankt voor je reactie.
      De BSL-methode heb ik voor het eerst gehoord bij de US Navy. Ik heb deze methode beschreven in het boek: Safety Basics. Dit is het eerste deel uit de WINGSTAR MCC SERIES (zie ‘toolbox’).
      Wellicht is het tweede deel: Crisis Response ook interessant voor jou. Daarin worden vijf strategieën behandeld die je kunt toepassen afhankelijk van de mate van onzekerheid. Dit tweede deel gaat verder in op de toepassing van BSL in onzekere tijden.

      Groeten, Geert

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.